EIN STORI

1751 - Ty’n Llan ar y map

Safai Ty’n Llan ar dir stad sylweddol Glynllifon. Mae map o’r stad yn 1751 yn cyfeirio at Ty’n Llan fel ‘Church Ale House and Garden’, gan ddangos yn bendant bod tafarn yno erbyn hynny.   

1830au - Datblygu Llandwrog fel ‘pentref model’

Pan ddaeth yr ail Arglwydd Newborough i oed yn 1823 dechreuodd gynllunio ac adeiladu pentref ‘model’ ar gyfer gweision a phensiynwyr ystâd Glynllifon, gan gychwyn gyda’r rhes o dai uncorn i’r dwyrain o’r dafarn.

1832 - Comisiynu englynion Eben Fardd

Ddechrau’r flwyddyn hon y talwyd am yr englynion sydd ar y lechen ar ben blaen Ty’n Llan. Ar Ionawr 20, 1832 mae Eben Fardd (Ebenezer Thomas, 1802-1863) y bardd a’r ysgolfeistr o Glynnog, yn nodi yn ei ddyddiadur ei fod wedi derbyn deg swllt a chwe cheiniog,  “being a gratuity from Lord Newborough [perchennog stad Glynllifon], for some Welsh and English lines I had composed at his Lordship’s request, to be put over the door of a public house at Llandwrog.” Mae’n bosib, wrth gwrs, na chafodd yr englynion eu defnyddio ar y pryd, hyd nes yr oedd adeilad newydd wedi ei godi.

1864 - Yr adeilad Fictoraidd

Yng nghasgliad dogfennau stad Glynllifon mae cynllun pensaer o Dy’n Llan wedi ei ddyddio’n 1864, sy’n dangos cynllun o’r ddau lawr a golwg o ben blaen yr adeilad a thalcen ochr yr ardd. Mae hyn yn awgrymu’n gryf mai dyma pryd y codwyd yr adeilad presennol. Efallai mai yn dilyn hyn y rhoddwyd enw Saesneg ar y dafarn yn ogystal â’r enw Cymraeg, gan mai yn 1865 y gwelwyd y cyfeiriad cynharaf at Harp Inn, Llandwrog. Er hynny, yr enw Cymraeg a gadwyd ar lafar.

1906 - ‘ty helaeth iawn’

1970au ymlaen - Cyrchfan cerddoriaeth Cymraeg

Edward H Dafis, Meic Stevens, Geraint Jarman, Crys, Brân, Hergest, Bando – dyna rai o enwau mawr y sîn roc Gymraeg oedd yn dod i Ty’n Llan i ymlacio, ac weithiau i gyfansoddi hyd yn oed (yn aml ar gefn matiau cwrw!), tra roedden nhw wrthi’n gwneud eu recordiau yn Stiwdio Sain o’r 70au ymlaen. Roedd y stiwdio gyntaf mewn hen feudy yn Gwernafalau ryw 300 medr o ganol y pentref, ac wedyn adeiladwyd stiwdio newydd yn hen adeiladau’r awyrlu ryw filltir a hanner i lawr y lôn.

Mawrth 2020 - Pandemig byd-eang Cofid-19

Daeth y byd i stop yn 2020, pan drawodd pandemig byd-eang o’r Coronafirws C-19. Daeth y drafodaeth am ddyfodol Ty’n Llan i stop am y tro hefyd.

Mawrth 2021 - Sefydlu Menter Ty’n Llan Cyf

O ystyried yr angen i weithredu’n gyflym cytunwyd mai’r camau cyntaf oedd ceisio sicrhau digon o addewidion o fenthyciadau tymor byr i ganiatáu gwneud cynnig am yr eiddo, i gwblhau ffurfio a chofrestru’r Gymdeithas, ethol Pwyllgor ac yna i estyn gwahoddiad i fuddsoddi mewn cyfranddaliadau yn y fenter.

Cylchredwyd holiadur a derbyniwyd mwy na 200 o ymatebion. Rhoddodd yr ymatebion  arwydd defnyddiol iawn o beth oedd blaenoriaethau’r gymuned ar gyfer Ty’n Llan, a pha wasanaethau oedd fwyaf tebygol o fod â galw amdanynt. 

Yn dilyn derbyn adroddiad gan syrfëwr lleol aed i drafodaeth gyda’r asiant ac ar 10 Mawrth 2021, derbyniwyd ein cynnig o £325,000, yn amodol ar gytundeb, a thynnwyd yr eiddo oddi ar y farchnad.

Mehefin 2021 - Codi £464,800 mewn cyfranddaliadau a chwblhau’r pryniant

Caeodd y cynnig ar 11 Mehefin 2021 ac erbyn cyfri a chadarnhau pob addewid cyhoeddwyd bod yr ymgyrch wedi llwyddo’n rhyfeddol, gan godi’r swm gwych o £464,800 mewn cyfalaf cymunedol i’r Gymdeithas. 

Daeth y buddsoddiadau hyn gan gyfanswm o 1013 o aelodau, gyda hanner ohonynt yn dod o gôd post LL54 a mwyafrif y gweddill o wahanol rannau o Gymru. Roedd yna hefyd fuddsoddiadau o 28 o wledydd gwahanol ar draws y byd, gan ddangos apêl ryngwladol stori ein hymgyrch i achub ein tafarn leol. 

Roedd hyn yn fwy na digon i’n galluogi i gwblhau pryniant yr adeilad ar 28 Mehefin 2021.

Gorffennaf-Tachwedd 2021 - Dathlu, clirio a chynllunio

Aeth gwirfoddolwyr ati ar unwaith i dorri gwair a thacluso’r ardd a cynhaliwyd dau ddiwrnod o ddathlu awyr agored yn yr ardd fel blas o’r hyn oedd i ddod.

Crëwyd hanner dwsin o is-bwyllgorau i gyd-lynnu gwaith gwirfoddol i baratoi’r adeilad ar gyfer ei ail-agor yn ei ffurf bresennol. Bu sawl diwrnod cymunedol o baentio, trwsio a glanhau.

Gofynnwyd i’r pensaer Elinor Gray-Williams ddechrau cynllunio ar gyfer adnewyddu ac ehangu’r adeilad a chyflwynwyd dau opsiwn posib i gychwyn y drafodaeth gyda’r gymuned. Cychwynwyd ceisiadau am nifer o grantiau i helpu i ariannu’r cynlluniau hyn. 

Ddiwedd Tachwedd penodwyd rheolwr dros dro a chriw o staff bar ifanc brwdfrydig.

16 Rhagfyr 2021 - Ty’n Llan yn ail-agor

Diolch yn bennaf i waith caled y gwirfoddolwyr cafwyd popeth i’w le mewn pryd i ail-agor y bar. 

Dechreuwyd sefydlu rhaglen o weithgareddau cymunedol i’r hen a’r ifanc – o foreau coffi a chlwb cerdded i glwb ieuenctid ‘Ty’n Llan Ni’ a chlwb dysgwyr Cymraeg. 

Mae yna fwrlwm a bywyd bellach yn Ty’n Llan a disgwyl eiddgar am newyddion pellach am y cynlluniau adnewyddu a’r cyllido. 

2022 - 2022 – Amser Sgram

Erbyn hyn roedd y gegin wedi ail-agor, a phobl yn heidio draw i Dy’n Llan unwaith eto i fwynhau swper blasus, neu ginio dydd Sul. 

2022 - 2022 – Adnewyddu ac Ymgynghori

Ar yr un pryd roedd rhan gynta’r gwaith adnewyddu hanfodol ar waith, gan gynnwys sychu’r waliau, ail doi’r holl adeilad, a thrwsio a phaentio’r ffenestri i gyd. 

Dyma ddechrau hefyd ar gyfnod o ymgynghori efo’r gymuned, i sicrhau y byddai Ty’n Llan ar ei newydd wedd yn darparu’r hyn yr oedd pobl Llandwrog isio yn eu tafarn leol.  

2023 - 2023 – Agor y Cwt Gwerthu

Mewn cwt yng ngardd y dafarn, agorwyd y Cwt Gwerthu – cwt yn llawn dop o gynnyrch lleol, o gig a llysiau i fferins a diod, a nwyddau Ty’n Llan wrth gwrs. Ar agor rhwng 8yb ac 8yh, a gyda system gonestrwydd hawdd i’w dilyn mewn lle, dyma fan cyfleus i drigolion y pentref brynu nwyddau sylfaenol – ychwanegiad gwych i Ty’n Llan. 

2024 - 2024 – Amser adnewyddu

Er mor braf oedd cael bwrlwm yn y dafarn unwaith eto, roedd dirfawr angen moderneiddio a datblygu’r lle er mwyn creu tafarn fodern, foethus fyddai’n denu pobl o bell ac agos, yn rhoi sylw i’n treftadaeth leol, ac yn creu incwm cynaliadwy, hirdymor. 

Felly, ar ôl sicrhau nawdd gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol, a chodi arian siârs, roedd hi’n amser i’r adeiladwyr ddechrau ar yr ail gyfnod o adnewyddu. 

Y tro hwn, byddai’r gwaith yn trawsnewid Ty’n Llan yn ganolfan gymunedol gyfoes a chyffrous. Yno byddai bar eang, cegin a bwyty modern a phum ystafell wely foethus gydag en-suite. Byddem hefyd yn codi estyniad ar y cefn gyda golygfeydd o’r Eifl, yn codi stafell gymunedol newydd ar gyfer cyfarfodydd, cymdeithasau a chlybiau, a chreu gardd gwrw ddeniadol i’r teulu cyfan gyda chegin awyr agored a digon o le parcio gyda phwynt gwefru ar gyfer ceir trydan. 

Roedd ein cynlluniau hefyd yn sicrhau bod treftadaeth Ty’n Llan a phentref Llandwrog yn rhan annatod o ddyluniad y dafarn. Gallwch ddysgu mwy am yr elfennau hyn ar y dudalen Treftadaeth. 

Tachwedd 2025 - Tachwedd 2025 – Agoriad Swyddogol

Wrth i’r flwyddyn dynnu at ei therfyn, daeth yr holl waith adeiladu i ben, ac agorwyd Tafarn Ty’n Llan unwaith eto, y tro hwn ar ei newydd wedd. Heddiw mae yma bum ystafell wely fodern a moethus, gofod cymunedol newydd a bwyty newydd, eang. Mae staff parhaol wedi eu penodi, a phrydau blasus yn cael eu paratoi yn y gegin newydd. Mae Ty’n Llan unwaith eto dan ei sang, yn cynnal digwyddiadau cymunedol o bob math, ac yn croesawu ymwelwyr o bell ac agos. 

Felly galwch draw! Dewch i brofi’r hanes, y dreftadaeth a’r croeso cymunedol sy’n aros amdanoch yn Ty’n Llan.